تلاش براي وحدت، القأ انشقاق
اصلاح طلبان همواره سعي مي كردند در رسيدن به كانديداي واحد، خود را در وضعيت بهتري در برابر تنوع احتمالي نامزدهاي جناح رقيب يعني اصولگرايان نشان دهند. در اين باره معصومه ابتكار (رئيس سازمان محيط زيست دولت اصلاحات) بيان داشت: «بالاخره اصلاح طلبان به اجماع مي رسند و بستگي دارد نظر خاتمي براي حضور چه باشد و يقين دارم كه بين خاتمي و كروبي هيچ رقابتي اتفاق نخواهد افتاد. »1 وي در ادامه با اشاره به احتمال كانديداتوري خاتمي گفت: «بسياري از اصولگرايان معتدل و بسياري از اقشار مردم كه حتي گرايش سياسي ندارند، نسبت به كانديداتوري خاتمي بسيار اميدوارند، ولي هنوز آمدن ايشان مشخص نيست و اين بستگي به تصميم شخصي شان دارد. خاتمي در حال سبك و سنگين كردن و سنجيدن شرايط كار كردن در آينده است كه چقدر مي توان به ايجاد تحولات اميدوار بود. »2
مجيد نصيرپور (عضو فراكسيون اقليت مجلس هشتم) نيز با تأكيد بر اجماع اصلاح طلبان گفت: « كروبي و خاتمي دو كانديداي مطرح اصلاح طلبان هستند و قابل پيش بيني است كه يكي از آنان شانس بيشتري در پيروزي انتخابات دارند و هركدام بيشتر مورد اقبال مردم قرار خواهد گرفت، بحث اجماع اصلاح طلبان است كه در معرفي يك كانديداي واحد جلوه مي كند. » الهه كولايي (نماينده مجلس ششم و عضو شوراي مركزي حزب مشاركت) در گفتگو با ايسنا از شواهد موجود در اصلاح طلبان و رسيدن به كانديداي واحد خبر داد و گفت: «فكر مي كنم كه اين اتفاق مي افتد و جمع اصلاح طلبان به اين درك رسيده است كه بايد براي پيشبرد اهداف مردم و تأمين خواسته ها و مطالبات آنها به وحدت عمل برسند و شواهد بسياري دال بر پيشرفت در ارتباط با اين مسير است. »3
سيد هادي خامنه اي (رئيس دوره اي شوراي هماهنگي جبهه اصلاحات) از تأكيد اين شورا بر راهبرد اصلي اصلاح طلبان جهت رسيدن به كانديداي واحد خبر داد. وي بيان داشت: «اين احتمال بسيار قوي است كه دو سه گزينه فعلي مطرح اصلاح طلبان از بين يكديگر، يكي را برگزينند كه در اين صورت ديگر نياز به نظر سني برطرف خواهد شد. »4 مصطفي تاج زاده (معاون وزير كشور دولت اصلاحات) نيز در اظهاراتي گفت: « اصلاح طلبان در كليات هماهنگ هستند. »5 محمد سلامتي (دبيركل ّ سازمان مجاهدين) با تأكيد بر ادامه مذاكرات بين همه طيفهاي اصلاح طلبان گفت: «با توجه به اين كه اصلاح طلبان مي خواهند با كانديداي واحد وارد انتخابات شوند، در همين جهت جلسات خود را ادامه دهند تا به نتيجه مطمئني برسند. » وي در گفتگو با ايسنا اظهار كرد: «خوشبختانه اصلاح طلبان تا اين جا هماهنگ عمل كرده اند و خوب پيش رفته اند و در همين راستا نيز جلسات خود را ادامه مي دهند. »6 علي صالح آبادي (عضو شوراي عالي حزب همبستگي) با بيان اين كه اصلاح طلبان از موقعيت بهتري نسبت به اصولگرايان برخوردارند اظهار داشت: « اصولگرايان با توجه به عملكرد سالهاي اخير خود، پايگاه مردمي را از دست داده اند و مشكل آنها در حال حاضر اين است كه چهره داراي مقبوليت مردمي در اين جريان حضور ندارد و به همين دليل آنها در مقطع فعلي سردرگم هستند. »7 در همين رابطه موسوي لاري (وزير كشور دولت اصلاحات) نيز ضمن تأكيد اجماع در ميان اصلاح طلبان بيان داشت: «افكار عمومي، عامل نابسامانيهاي امروز را جريان اصولگرا مي داند، بنابراين ريشه دارهاي جريان اصولگرا، دنبال بازسازي خود هستند تا خرج خود را سوا كنند. »8 حسين مرعشي (سخنگوي حزب كارگزاران) با بيان چگونگي فضاي انتخاباتي در كشور اظهار داشت: «در كنار تصميم گيري آقاي خاتمي، آقايان موسوي و كروبي و ساير دوستان از افرادي هستند كه در صورت عدم حضور آقاي خاتمي آمادگي كانديداتوري در انتخابات دارند. كه البته با توجه به تأكيد همه اصلاح طلبان بر وحدت كامل در نهايت يك نفر كانديداي جبهه اصلاحات خواهد بود. »9 بسياري از اصلاح طلبان وضعيت اصولگرايان را نگران كننده توصيف و سعي در القأ طرح عبور از احمدي نژاد نمودند. آنان با اشاره به اختلاف نظر به وجود آمده از پيشنهاد ناطق نوري مبني بر تشكيل دولت وحدت ملي - كه در گذشته به آن پرداخته شد - سعي نمودند تا اين اوضاع را آشفته نشان دهند، به طوري كه كروبي اعلام كرد: « دولت ائتلافي مفيدتر است تا دولت جناحي. »01
اصلاح طلبان با بيان مسائلي چند با هدف القأ انشقاق در بين اصولگرايان و اختلاف آنان براي اجماع بر سر احمدي نژاد چند راهبرد را دنبال نمودند. يكي از راهبردهاي آنها القأ نارضايتي اصولگرايان از عملكرد دولت نهم بود. حجه الاسلام سيد حسين موسوي تبريزي (دبير مجمع محققين و مدرسين حوزه علميه قم ) با تحليل وضعيت اصولگرايان بيان كرد: «اكثر اصولگرايان از وضعيت موجود ناراضي هستند و حتي بيشتر از اصلاح طلبان، براي تغيير وضعيت موجود اصرار دارند، چون نمي خواهند مشكلات كنوني جامعه به نام آنها تمام شود. اكثريت اصولگرايان در انتخابات آينده از احمدي نژاد عبور خواهند كرد. »11
اصلاح طلبان در راستاي ناكارآمد جلوه دادن دولت نهم، با به ميان كشاندن برخي از اصولگرايان منتقد دولت و نسبت دادن آنان به كل ّ اصولگرايان، از اجماع هر دو جناح بر آن اصرار ورزيده و آن را دليل عدم حمايت از احمدي نژاد در انتخابات دهم دانستند.
حسين مرعشي در اين باره گفت: «بيان ناكارآمدي دولت نهم فقط مختص اصلاح طلبان نيست. بلكه اجماع اصلاح طلبان، اصولگرايان و اجماع كارشناسي كشور بر حركت اشتباه در صرف منابع و از بين بردن همه اصول كارشناسي تأكيد دارند. »12 آنان به طور وسيع از اختلاف شديد ميان اصولگرايان براي رسيدن به اجماع سخن به ميان آوردند. حميد قزويني (عضو شوراي مركزي مجمع نيروهاي خط امام ) در گفتگو با ايلنا با تأكيد بر اين كه، يكپارچگي گذشته در جريان اصولگرا وجود ندارد، تصريح كرد: «اجماع در جبهه اصولگرايان سرابي بيش نيست. اختلافات و خط كشي هاي جريان اصولگرا، در اين دوره از انتخابات به مراتب بيش از گذشته شده است. چه خاتمي باشد و چه هركس ديگري باشد، اصولگرايان به اجماع نمي رسند. »13 در همين رابطه عبدالله ناصري (عضو شوراي عالي بنياد باران) ضمن تأكيد بر فرو پاشيدگي جبهه اصولگرايان گفت: «چهره هاي شاخص اين جبهه به طور جدّي به اين جمع بندي رسيده اند كه بايد به غير از احمدي نژاد سرمايه گذاري كنند. اين جبهه آن چنان فرو پاشيده است كه نمي توان گفت آنها تاكتيكي براي خود متصور هستند. »14 ابوالقاسم رئوفيان (عضو شوراي مركزي جامعه اسلامي فرهنگيان) نيز بيان داشت: «نمي توان قاطع گفت احمدي نژاد كانديداي مورد اجماع اصولگرايان است. »15 احمد حكيمي پور (دبيركل ّ حزب اراده ملّت) از اختلاف اصولگرايان خبر داد و تصريح كرد: «آنچه مسلم است اصولگرايان دچار انشقاق و اختلاف هستند و آن انسجامي كه در گذشته داشتند را امروز از دست داده اند و براي انتخابات حداقل دو، سه كانديدا خواهند داشت. »16
اصلاح طلبان با اشاره به حضور كانديداهاي احتمالي در ميان اصولگرايان به چندگانگي در آنان اشاره كرده، با برتر جلوه دادن كانديداي خود، تصميم كانديداهاي اصولگرايان را منوط به تصميم اصلاح طلبان دانستند. به همين منظور غلامحسن اميري (قائم مقام جامعه اسلامي مهندسين) در گفتگو با فارس به بررسي شاخصهاي 5 نامزد احتمالي اصولگرا در اين تشكل پرداخت و گفت: « احمدي نژاد، قاليباف، پورمحمدي، جهرمي و ولايتي افرادي هستند كه شاخصهاي آنان مورد بررسي قرار گرفت. جامعه اسلامي مهندسين در جهت وحدت حداكثري جريان اصولگرا سياست مشخص خود را دنبال مي كنند. »17 حسن بيادي نيز در اظهاراتي گفت: « اصولگرايان با 7 كانديدا در انتظار تصميم اصلاح طلبان هستند. »18 در همين راستا داريوش قنبري (نماينده مجلس هشتم) ضمن حمايت از خاتمي گفت: « اصولگرايان مي دانند كه اگر خاتمي بيايد در يك انتخابات سالم بيش از بيست ميليون رأي خواهد آورد و گزينه هاي اصولگرايان شانسي براي شكست او نخواهند داشت. در اردوگاه اصولگرايان اختلاف و چند دستگي شديدي وجود دارد كه بسيار شديدتر از چيزي است كه در رسانه ها منعكس مي شود. »19
از ديگر مسائلي كه براي القأ انشقاق ميان اصولگرايان مطرح شد، بحث حمايت اجباري اصولگرايان از احمدي نژاد بود. آنان با استفاده از اظهارات برخي از چهره هاي اصولگرا، مبني بر حمايت يكپارچه اصولگرايان از احمدي نژاد، در صورت نامزدي سيد محمد خاتمي، چنين وانمود كردند كه اصولگرايان بالاجبار از احمدي نژاد حمايت مي كنند و اين حمايت نيز بيش از هر چيز براي حفظ روحيه اصولگرايان است و آنها هرگونه تصميم گيري خود را منوط به كسب اطلاع از آخرين تصميم انتخاباتي اصلاح طلبان كرده اند.
يدالله اسلامي (دبيركل ّ مجمع نمايندگان ادوار مجلس) با تأكيد بر اين كه همبستگي ملي در گرو به ميدان آمدن همه ديدگاههاست، تصريح كرد: « اصولگرايان به اين تحليل رسيده اند كه در صورت حضور خاتمي بايد از همه بحثهايي كه در ارتباط با دولت نهم وجود دارد، بگذرند و پشت سر احمدي نژاد بايستند و همه همت خود را در حمايت از وي به كار گيرند. »20 همچنين علي مطهري (نماينده مجلس هشتم) ضمن بيان ديدگاه خود در خصوص بسته نبودن بررسي گزينه هاي ديگر در ميان اصولگرايان اظهار داشت: «البته الان كه احتمال آمدن خاتمي يا ميرحسين موسوي تقويت شده، مسأله تا حدودي فرق مي كند. اگر ولايتي بيايد و احمدي نژاد هم نيايد خب اشكال ندارد، مي توان هركس از آن طرف هم باشد و رقابت شكل مي گيرد. اگر قرار باشد احمدي نژاد باشد و مثلاً ولايتي هم باشد و آن طرف هم يكي از آن دو بيايد، رأي اصولگراها دو قسمت مي شود ولي رأي آنها متمركز خواهد شد و ممكن است ما رأي نياوريم لذا وقتي اعلام شد يا آقاي خاتمي يا آقاي موسوي خواهند آمد من هم گفتم اگر يكي از اينها بيايد قاعدتاً ما بايد و ناچاريم از احمدي نژاد حمايت كنيم. »21
اگرچه در عالم سياست، اين كه برخي افراد در ابتدا از شخصي حمايت كرده و پس از گذشت مدتي بنا به دلايلي (يا سياسي و يا شخصي و. . . ) از حمايت خود دست بردارند، امري طبيعي است و چنانچه در دوره گذشته نيز كساني بودند كه از درون جبهه اصلاحات، خاتمي را تهديد به پياده كردن از قطار اصلاحات نموده و در مورد او گفته بودند، خاتمي مرد شنا در استخر است و توان شنا در دريا را ندارد و نمونه هاي ديگر، اما در اين دوره از رقابتهاي انتخاباتي، اصلاح طلبان براي نشان دادن انشقاق در جناح رقيب، حتي از برخي سخنان و مواضع افراد منسوب به اصولگرايان، كه مشفقانه نقد دولت را مي كردند، استفاده كرده و عمق و شدّت اين اختلافها را القأ نمودند.
با نگاهي به مطبوعات وابسته به جريان دوم خرداد مي توان دريافت كه اين امر به چه شكل سازمان يافته اي درصدد تخريب دولت و القأ يأس و نااميدي در ميان اقشار جامعه بودند. آنان با طرح جملاتي چون؛ «هشدار هاشمي به مسؤولان كشور»22 «ائتلاف اصولگرايان بدون حاميان احمدي نژاد»23« انتقاد اصولگرايان از دولت يا تاكتيك انتخاباتي»24 «اوج گيري نگرانيهاي انتخاباتي در ميان اصولگرايان»25 «عبور از احمدي نژاد كليدزده شد». 26
« اصولگرايان معتدل به دنبال دولت كارآمدتر هستند»27«ولايتي مي تواند جايگزين خوبي براي احمدي نژاد باشد»28 «تلاش بي نتيجه حاميان براي اجماع بر احمدي نژاد»29 «اختلاف نظر اصولگرايان در حمايت قاطع از احمدي نژاد»30 و بسياري از مطالب و تيترهايي با اين مضامين، هدفهاي خود را دنبال مي كردند. اصلاح طلبان حتي از اختلاف موجود بين دولت و مجلس - كه در همه دوره ها وجود داشته و امري طبيعي تلقي مي شود - با موشكافي كامل دنبال كرده و با استفاده از تاكتيكهاي جنگ رواني اهداف خود يعني اختلاف بين اصولگرايان را پيگيري مي نمودند. به طوري كه همزمان حجه الاسلام محسني اژه اي (وزير اطلاعات وقت) نيز از شناسايي اختلاف بين قوا توسط سرويس غربي و تمركز غرب بر بزرگ نمايي اختلافات داخلي خبر داد. 31
در خصوص اختلاف دولت و مجلس مي توان به مواردي اشاره كرد. در ماههاي پاياني دولت نهم و قبل از برگزاري انتخابات رياست جمهوري، با برجستگي خاص، تيتر برخي از روزنامه ها قرار گرفت. «آژير خطر براي محصولي»32 «استقبال سرد استيضاح كنندگان از رايزني با دو وزير»33 «استيضاح نكنيم اميدي به معرفي وزير قوي نيست»34 «نبايد حقوق مردم را فداي رابطه خوب با دولت كنيم»35 «واكنش مجلس به اظهارات رئيس جمهوري »36 «آمارسازي دولتيها يا اشتباه مجلس؟!». 37
«رأي معنادار نمايندگان در مورد يارانه نقدي»38 «دولت راست مي گويد اما حق ّ با مجلس است»39 «وظيفه دولت اجراي قانون است نه صدور بيانيه»40 و بسياري مطالب ديگر.
همچنين با شگرد خاصي اقدام به دامن زدن به اختلاف سليقه ميان احمدي نژاد و لاريجاني پرداخته و از اختلاف سليقه آن دو، اختلاف ميان دولت و مجلس را نتيجه گرفتند. لذا سخنان لاريجاني در مورد مسائل مختلف و تذكرات وي به دولت را با برجسته نمايي مورد سوء استفاده قرار دادند. به طور مثال اظهار نظر لاريجاني در خصوص نحوه توزيع سهام عدالت و بنگاههاي زودبازده دولت چنين نقش بسته شد «باور توفيق 59 درصدي بنگاههاي زود بازده سخت است»41 و يا اخطار قانون اساسي رئيس جمهور به مجلس به خاطر تغييرات گسترده در محتواي لايحه بودجه 88 و پاسخ علي لاريجاني با آب و تاب فراواني به تخريب دولت و مجلس منتهي شد. در همين راستا علي لاريجاني در كنفرانس خبري خود، اختلاف قوا را امر طبيعي دانست و گفت: «اين گونه مناقشات جنبه كارشناسي دارد»42 وي در ادامه تصريح كرد: «در ايران اقدامات كارشناسي با مناقشات و بحث همراه است و هيچ گاه نمي گذاريم آغشته به مسائل سياسي شود چرا كه نبايد منافع ملي آغشته به مسائل سياسي شود». 43
اصلاح طلبان از عدم حضور برخي سران مجلس مانند لاريجاني و باهنر و توكلي و. . . در ديدارهاي نمايندگان مجلس با رئيس جمهور كه در برخي موارد نيز به صورت غير رسمي يعني غير الزام آور جهت حضور بود، استفاده كرده و آن را اختلاف و يا عدم حمايت از وي در انتخابات دهم دانستند.
اين در حالي بود كه احمدي نژاد اختلاف بين دولت و مجلس را شايعه خواند و گفت: «اين حرفها، حرفهاي بي ربط عده اي است، امّا تأثيري بر روابط برادرانه و اصولي مجلس و دولت ندارد». 44
اما در اردوگاه اصلاح طلبان چنين قلمداد مي شد كه انسجام و وحدت خوبي بين گروهها و احزاب دوم خردادي وجود دارد. آنان برگزاري كنگره حزب اعتماد ملي و گردهمايي حزب كارگزاران و حضور سيد محمد خاتمي در كنار مهدي كروبي و برخي اعضاي حزب مشاركت و سازمان مجاهدين و ديگر گروههاي دوم خردادي را دليل بر اين ادعا مي دانستند. در كنگره حزب اعتماد ملي كه در تير ماه 78 برگزار شد، اصلاح طلبان از روشهاي هماهنگ و تغيير برخي تاكتيكها با محوريت وحدت سازي دروني به جاي تفرقه افكني بيروني سخن به ميان آورده و بر وحدت بين گروهها تأكيد كردند.
در گردهمايي حزب كارگزاران نيز كه در آذر 78 برگزار گرديد، غلامحسين كرباسچي (دبيركل ّ حزب) با تأكيد بر اين كه اين مردم هستند كه تصميم مي گيرند و انتخاب نهايي با آنهاست، اظهار داشت: «حق ّ ملّت ايران اين نبود كه اين بلا سرش بيايد!»45 در اين گردهمايي كه علاوه بر خاتمي و كروبي برخي وزراي دولت اصلاحات، موسوي بجنوردي، سيد ياسر خميني و حسن روحاني نيز حضور داشتند، دبيركل ّ حزب كارگزاران ضمن انتقاد از دولت بيان داشت: «اين دولت فرصتهاي بسيار مغتنمي را در طول دوران كاري خود از دست داد»46 وي با تأكيد بر اين كه اصلاح طلبان در مقطع كوتاهي براي پيروزي در انتخابات اختلافات را كنار بگذارند، گفت: «برخي تندرويها و اختلاف جريان اصلاح طلب سبب پيروزي احمدي نژاد شد. »47 در اين گردهمايي سران اصلاحات سعي كردند تا با حضور در كنار يكديگر نشان دهند، اختلافي ميان آنها وجود ندارد و اين تنها رقيب است كه به شايعات بي اساس در اين خصوص مي پردازد، اما اظهارات و سخنان آنان حتي در كنار يكديگر نيز نشان از عمق اختلافي داشت كه گويي هيچ كدام و به هيچ عنوان حاضر نيستند عطاي قدرت را به لقاي آن ببخشند.
1- آفتاب يزد، 21/8/.1378
2- همان.
3- آفتاب يزد، 3/9/.1387
4- همان، 12/9/.1387
5- همان، 18/8/.1387
6- همان، 25/9/.1387
7- آفتاب يزد، 11/10/.1387
8- آفتاب يزد، 15/10/.1387
9- همان.
10- آفتاب يزد، 22/8/.1387
11- همان، 2/5/.1387
12- همان، 17/2/.1387
13- آفتاب يزد، 26/8/.1387
14- همان، 3/9/.1387
15- همان، 1/10/.1387
16- همان، 23/10/.1387
17- آفتاب يزد، 4/10/.1387
18- همان، 15/10/.1387
19- همان، 28/10/.1387
20- آفتاب يزد، 30/10/.1387
21- آفتاب يزد، 1/10/.1387
22- اعتماد ملي، 12/8/.1386
23- اعتماد، 3/10/.1386
24- آفتاب يزد، 4/6/.1387
25- همان، 19/7/.1387
26- همان، 22/10/.1387
27- آفتاب يزد، 8/10/.1387
28- همان، 16/9/.1387
29- همان، 28/12/.1387
30- مردم سالاري، 9/2/.1388
31- همشهري، 23/8/.1387
32- اعتماد ملي، 27/8/.1387
33- آفتاب يزد، 17/9/.1387
34- همان، 12/9/.1387
35- آفتاب يزد، 1/11/.1387
36- همشهري، 1/11/.1387
37- آفتاب يزد، 3/11/.1387
38- همان، 20/12/.1387
39- همان، 24/12/.1387
40- همان، 19/1/.1387
41- همان، 22/2/.1387
42- ايران، 28/12/.1387
43- همان.
44- اعتماد، 28/8/.1387
45- ايران، 16/9/.1387
46- همان.
47- همان.